ڕاپەڕینی ئۆکتۆبەر لە عیراق و ئاسۆی ئازادی ژنان 

                             نوسین وئامادەکردنی شیرین عەبدوڵا 

ڕۆڵی کاریگەری ژنان وشکاندنی کۆت وبەندە کانی یەکێک بو لە دەستکەوتە هەرە گرنگەکانی ڕاپەڕینی ئۆکتۆبەری ٢٠١٩ کە خاڵێکی وەرچەرخانی مێژویی بو.  ژنان ئەو کۆت وبەندانەیان شکاند کەبە درێژایی ١٦ ساڵ  بەسەریاندا سەپێنرابوو. هاژەی دەنگیان خەوی لە چاوی حیزبە کۆنەپەرستەکانی گەندەڵی وچەتەیی تاراند.

هەر لە یەکەم ڕۆژەکانی ڕاپەڕینەوە ژنان وەک هێزێکی واقیعی بۆ گۆڕانکاری ڕاستەقینە هاتنە مەیدان.  لەشەوو ڕۆژێکدا هەمو ئەو بیرۆکانەی ژنیان وەک زەعیفە وپاشکۆ لەقەڵەم دەدا، پوچەڵ کردەوە وژنان بەوپەڕی توانایانەوە هاتنەدەر، دەمێک بە وێنە کێشان و موزیک، وەدەمێک وەک ڕێکخەر وڕابەری خۆپیشاندانەکان بەڕوی زوڵم وگەندەڵی هاواردەکەن، یان وەک فریاگوزار وشەڕکەری چاونەترس لەبەرەکانی جەنگی خۆپیشاندەراندا.  ژنان لەم ڕاپەڕینەدا ڕوبەڕوی چەندەها جۆر توندوتیژی وکوشتن وڕفاندن وگرتن وئەشکەنجە وترساندن وبەدواداچون لە لایەن میلیشیاکان و حیزبەکانیانەوە بونەتەوە.

ژنان بەشداری وڕابەرایەتی چەندین کەمپێنی ئاگاییان کردوە وچەندین خۆپیشاندان وچالاکیان ساز داوە :  کەمپێن بۆ دەرکردنی یاسای توندو تیژی دژی ژنان،  کەمپێن  لەدژی چاکسازیە کۆنەپەرستەکانی یاسای ئەحواڵی مەدەنی و مافی دایکایەتی منداڵ لەدوای جیابونەوەی دایک وباوکدا ..هتد وەکاتێک کە تەییاری صەدری ئیسلامی سیاسی لە شوباتی ئەم ساڵدا بانگەوازی جیایی ژن وپیاویان کرد لە گۆڕەپانی خۆپیشاندانەکاندا،  دەنگی ناڕەزایەتیان  بە ڕویاندا بەرز بوەوە وهەوڵەکانی ئەو ڕەوتەیان پوچەڵ کردەوە.

هێزەکانی سەرکوت و کۆنەپەرستی هەرگیز لە دەربڕینی ڕق وتوڕەییان بەرامبەر ژنان وبەئاگایی فیکری وسیاسی وکۆمەڵایەتیان نەسڵەمیونەتەوە وە بە چەندین شێوە ئەمەیان دەربڕیوە، ولەلوتکەی هەوڵەکانیاندا تەنانەت پەنایان بۆ دادگا برد ، ئەوە بو حکومەتی عادل عبد المهدی بڕیاری داخستی ڕێکخراوی ئازادی ژنانی دەرکرد، ئەو ڕیکخراوەی کە لەم ڕۆژانەدا ڕایگەیاند کە لە ٢٠٠٣ وە تا ئێستا ١٠٠٠ ژن و کچیان لە توند وتیژی ڕزگار کردوە ویارمەتیان داوە.

ڕۆڵی ئافرەت لە  ساحەی خۆپیشاندانەکان  واوەترە ، ئەوان ڕۆڵێکی بەرچاویان  بینی لە ڕێی نوسینەکانیانەوە چ لە سۆشیال میدیادا وچ لەبڵاوکراوە لۆکاڵیەکاندا . یەکیک لەوانە بڵاوکراوەی “نیساء الانتفاضە” یە کە پێشوازیەکی فراوانی لەلایەن ژنان وگەنجانی کوڕ وكچ  لێدە کرێت،  دەیخوێندنەوە وبڵاوی دەکەنەوە وبە بەردەوامی بۆی دەنوسن وە ڕۆژ بەڕۆژ ژمارەی نوسەرانی زیاد دەکات ولەسەر چەندین کێشەی سیاسی وکۆمەڵایەتی کە ژنان دەرگیرین گفتو گۆ دەکەن. ئەم نوسینانە بۆ خۆیان تۆمارێکی زیندون، وبەڵگەیەکن بۆ ئاستی بەرزی فیکری وسیاسی ژنان وتواناییان بۆ بەدەست هێنانی گۆڕانکاری.

لە وتارێکیدا دەربارەی بانگەوازی سەرؤک وەزیر موستەفا  کازمی بۆ هەڵبژاردن، ئەسیل ڕەمماح دەڵێت:

  • “هەڵبژاردن بژاردەی حیزبەکانی نیزامی طایەفی وگەندەڵە نەک بژاردەی جەماوەری تینوی گۆڕان، لابردنی ئەم سیستەمە سیاسیەی ئێستا ودامەزرانی دەسەڵاتی جەماوەر لە ڕێی شورای شۆڕشگێرەوە تەعبیرە لەئاواتی جەماوەری ڕاپەڕیو کە خوازیاری سیستەمێکی سۆشیالیستیە کە ماف وئازادیەکان ویەکسانی دابین بکات ئەمەیە خواستی جەماوەر نەک هەڵبژاردنێکی پێشوەختی ساختە بە ڕابەری حیزبەکانی دەعوە وتەییاری صەدری وحیزبی کەرابلە ویان حیزبە ناسیۆنالیستە کوردیەکان. هەروەک چۆن ئەو هەمو شانۆگەریانەی “چاکسازی” حکومەتی کاظمی بە سەرماندا تێ نەپەڕی، هەروەها شانۆگەری هەڵبژاردنی پێش وەختیش تێ ناپەڕێت بە سەر جەماوەر کە ئەزانێت هەرچیەک ئەم دەسەڵاتە گەندەڵ وشەق وشڕە بیکات هەر گەندەڵ وشەق وشڕە”

دەربارەی کوشتنی دکتۆرە ریهام علی- نەرجس علی دەڵێت:

  • “ئەم دەسەڵاتە گەندەڵەی مەلاکان، زەندەقیان چوە لە دەنگی ژن و کچ کەدەنگیان لەناو خۆپیشاندەراندا زوڵاڵە وە داوای مافە ڕەواکانیان دەکەن. ئەوان قبوڵی ناکەن ژن شان بە شانی پیاو خۆپیشاندان ڕێک بخات وە شوێنی ژن هەر بە ماڵ وچێشتخانە دادەنێن ودەیانەوێت ژن هەر لەژێر حیجاب ونیقاب دابێت …”

ایمان محمد دەربارەی خراپ بونی بارودۆخی ژنان بە هۆی پەتای کۆرۆناوە دەڵێت:

  • “دوای ئەوەی زۆربەی وڵاتان قوتابخانەو دایەنگاکانیان داخست قورساییەکی زۆر کەوتە سەر ژن…ژنان دەرگیری چەندین قورسایی بون وبەتایبەتی ژنانی کرێکار لە بواری تەندروستیدا، کە زۆر جار وەرگرتنی پشویان لێ قەدەغەکراوە بە هۆی کەمی ستافەوە وهەروەها لە کۆمەڵگا ڕۆژهەڵاتیەکاندا باری دەرونیان یەکجار خراپە دەبینین چەندین جار ژنان وکچان بۆیان نیە کارەنتینە بکەن لەبەر ئەوەی ئەمە دژی داب ونەریتی هەندێک وڵاتە، نەک هەر ئەمە بەڵکو ژمارەیەکی زۆریان دەرگیری توند وتیژی بون بەهۆی کارەنتینەتی تەندروستیەوە وە ژنان لەباری ئابوریشەوە زەرەرمەند بون بەهۆی لەدەست دانی کارەکانیانەوە وە قورسی دۆینەوەی هەلی کاری گونجاو بە تایبەتی لە ئێستادا.”

دەربارەی دەستدرێژی سێکسی مەلاك طالیب دەڵێت:

  • “ژنان ڕۆژانە ڕوبەڕوی دەستدرێژی دەبنەوە وە بەڕادەیەک کە زۆر کەس وەک ڕەوشتێکی ئاسایی نێرەکان سەیری دەکەن بەڵام ئەوەی کە گرنگە هەست و شعوری ئەو ئافرەت یان ژنەیە کە توشی دەستدرێژی دەبێت کە بێ ئاسودەیی بۆ دروست دەبێت..”

لەسەر هەمان بابەت ثورا محمد کاظم نوسیویەتی:

  • “بەو پێیەی کەلەوڵاتێکداین کەڕۆشنبیری ئاینی وعەشایری حوکمی دەکات، کە زۆر جار لەتاوانبارخۆش دەبێت ویان بۆی دەپۆشێت، دەبینین چەندین خێزان لەمافی منداڵەکانیان بەرامبەر بڕێک پارە خۆش دەبن ..”

حنین الحاتم دەربارەی بەشداری ژنان لەڕاپەڕینەکەدا دەدوێت:

  • “ژنان بڕوایان بەخۆیان پەیدا کرد کە دەتوانن تابۆ کۆمەڵایەتیەکان بشکێنن کەلای هەندێک کەس شتێکی خەیاڵی ومەحاڵ بو. هێز وچاو نەترسی پەیدا کرد بۆپێ داگرتن لەسەر مافەکانی، وهەروەها ئەو کۆمەڵگەیەی کە سوکایەتی پێدەکرد وبەکەمی دەزانی، ئێستا سەری ڕێزونەوازشی بۆ دادەنوێنێت، وەلای هەموان ئاشکرا بو کە ژن لەڕێی شۆڕشەکانیەوە دژی دەسەڵاتی سەرکوتگەر ودژی داب و نەریتی کۆنەپەرست، مافە یاسایی وکۆمەڵایەتیەکانی خۆی دەستێنێت.. لەڕاپەڕینەکەدا ژنان بەهێز وچاونەترس بون، توانای ڕابەریان هەبو وبەدژی زوڵم وەستانەوە.ئەم پێداگریەی ژنان ڕۆڵێکی گەورەی  لەسەر پیاوەکانیش هەبوو.”

لەلایەکی کەوە ئەسیل ڕەمماح دەربارەی ئایدیۆلۆژیای ئاینی وبەکارهێنانی بۆ مەبەستەکانی دەسەڵاتی سەرمایەداری دەڵێت:

  • “ئایدیۆلۆژیا ئاینیەکان بۆ بەرژەوەندی هێزە بۆرژوازیەکانی سەرمایە وبۆ سڕینەوەی بەئاگایی کەسەکان وهێنانە ژێر باریان کار دەکەن وشەو وڕۆژیان تەرخان کردوە بۆ ئەوەی اینسانەکان وابزانن بۆ خزمەتی ئەم و ئەو مەزهەب دروست بون، لەجیاتی بەرپەرچ دانەوەی زوڵم ونایەکسانی وسەرکەوتن بە سەر کۆتوبەندەکانیاندا کە بە سەریاندا داسەپێنراوە وهانی کەسەکان دەدات کە گیانی خۆیان  لە پێناویدا بەخشک کەن. دەسەڵاتی ایسلامی سیاسیش لە عیراق هەر ئەمە دەکات، لەپاش ئاشکرا بونی طایفە گەرێتیە شەرەمەزارەکەیان لەلایەن جەماوەری ڕاپەڕیوەوە تەنها زمانی کوشتن و تیرۆریان هەبوو.. ئەوان لەسەر بڵاو کردنەوەی ئاژاوە ودابەشکردنی جەماوەر بۆ چەندین تایەفە ونەژاد دەژین..”

دوای چەندین دەیە لەگەڕانە دواوەی مەعنەوی ووەلاخستنی تەواوی ڕۆڵی ژن ولێسەندنەوەی هەرچی مافەکانیەتی وەک ئینسانێکی ئەم سەردەمە، ژنانی عیراق سەلماندیان کە ناتوانرێت هەتا هەتایە بێ دەنگ بکرێن وە ئەوان هێزێکی ڕاستەقینەو کاریگەرن لە کۆمەڵگەدا وبەشێکی جیا نەکراوەن لە ڕاپەڕینەکە وبە بێ ئەمان ڕاپەڕین ناتوانێت بگاتە سەرکەوتن و ئامانجی یەکسانی وداد پەروەری کۆمەڵایەتی بەدەست بهێنێت.

شیرین عبدالله

31.10.2020

اضف رد

لن يتم نشر البريد الإلكتروني . الحقول المطلوبة مشار لها بـ *

*

x

‎قد يُعجبك أيضاً

ئایدیای کۆمۆنیزم بۆ خۆی هیواو ئومێدە

چاوپێکەوتن لەگەڵ ناجی ئەفراسیاو هەر پەیوەست بە نیولیبرالیزمی کوردیەوەك کە ماوەی ٥ ساڵ بە ووردی ...

گەنج وەکو هێزێکی کۆمەڵایەتی

ڕزگار عومەر هەڵدانەوەی مەلەفی "گەنج وەکو هێزێکی کۆمەڵایەتی" لەسەر نیازێك یان لەسەر ئیختیارێك نیە لە ...

کۆکاکۆلاکەی نیچە!

عومەر خەتات لەم چەند ڕۆژانەی کۆتایی ساڵی پێشوو (٢٠٢٠) و سەرەتای ساڵی نوێ، هاوڕێم پێشڕەو ...

دوو ڕاپۆرتە هەواڵی کرێکاری لە ووڵاتی مەغریبەوە

ئامادەکردنی: عەبدوڵا ساڵح یەکەم: ڕۆژی (٨-٢-٢٠٢١) لە شاری تەنجە کە دەکەوێتە باکوری ئەو ووڵاتە کارەساتێکی ...

دە ساڵ بەسەر شۆڕشی تونس و میسردا، ئەی دەربارەی گۆڕانکاری شۆڕشگێرانە لە ئێستادا چی؟

موئەیەد ئەحمەد دە ساڵ بەسەر شۆڕشی میسردا تێدەپەڕێت، کە لە (٢٥)ی کانونی دووەمی (٢٠١١)دا بەرپابوو، ...

%d مدونون معجبون بهذه: